و حوادث ، تقويم ، نگارش حوادث بر حسب زمان و نيز مطالعهء برهه‌اى از زمان شد . « 1 » معانى ساده تاريخ چون روز و ماه و سال رفته‌رفته به متداول‌ترين اشكال توصيفى چون رويدادها و وقايع نزديك شد و كلماتى چون روزشمار ، دوران و حتى معناى تحت‌اللفظى ماه قمرى همان معناى تاريخ را يافت . در زبان عربى نيز گاه تاريخ معادل كلمهء « خبر » است و عمدتاً به تاريخى اطلاق مىشود كه متضمن قصه و حكايت بوده و مرزبندى زمانى در آن لحاظ نشده است . « 2 » معناى ديگر اخبار در عربى رويدادهاى برجسته است كه اين معنا به « yrotsiH » در زبان يونانى بسيار نزديك است . « 3 » شايان توجه است ، پاره‌اى از محققان با عربى ندانستن واژه تاريخ ، بر قدمت واژگانى آن تأكيد دارند و آن را فارسى « 4 » و يا برگرفته از اهل‌كتاب « 5 » مىدانند . « 6 » آنان در تأييد ادعاى خود ، لفظ سامى آن « وَرْخ » « 7 » و يا معادل عبرى آن « يَرْح » به معناى ماه قمرى و يا « ريح » به معناى كره ماه را مثال مىآورند . « 8 » معناى اصطلاحى تاريخ تاريخ در اصطلاح به معناى آشكار كردن احوال انبيا ، امامان ، فرمانروايان ، وزرا و خلفا و حوادث بزرگ مانند جنگ‌ها و فتوحات بر حسب زمان است . « 9 » برخى محققان نيز تعريف اصطلاحى تاريخ

--> ( 1 ) . براى آگاهى بيشتر بنگريد به : صادق سجادى و هادى عالم‌زاده ، تاريخ‌نگارى در اسلام ، ص 11 - 8 . ( 2 ) . صادق آيينه‌وند ، تاريخ سياسى اسلام ، ص 16 . ( 3 ) . كلمه تاريخ در زبان فرانسوى « erotsiH » ، در زبان انگليسى « yrotsiH » ، به زبان آلمانى « ethcseG » و به زبان ايتاليايى « airotS » است . اين واژگان با معادل كلمه فارسى تاريخ به معناى « علم به حوادث گذشته » تطابق دارد . براى آگاهى بيشتر بنگريد به : صادق آيينه‌وند ، علم تاريخ در گستره تمدن اسلامى ، ج 1 ، ص 36 . ( 4 ) . برخى از زبانشناسان ، تاريخ را معادل واژه تركيبى « ماه روز » فارسى دانسته‌اند . بنگريد به : محى الدين الكافيجى ، المختصر فى علم التاريخ ، تحقيق محمد كمال‌الدين عزالدين ، ص 63 - 52 . ( 5 ) . اهل كتاب به پيروان اديان آسمانى چون صابئين ، مسيحيان ، يهوديان و زرتشتيان اطلاق مىشود . ( 6 ) . صادق آيينه‌وند ، علم تاريخ در گستره تمدن اسلامى ، ج 1 ، ص 53 . ( 7 ) . فرانتس روزنتال ، تاريخ تاريخ‌نگارى در اسلام ، ترجمه اسداللَّه آزاد ، ص 23 و 24 . ( 8 ) . محىالدين الكافيجى ، المختصر فى علم التاريخ ، تحقيق محمد كمال‌الدين عزالدين ، ص 63 - 52 . ( 9 ) . سخاوى ، الاعلان بالتّوبيخ لمن ذمّ التاريخ ، ص 17 .